|
WÊJEYA KLASÎK
Berhem
Jiyanname
WÊJEYA NÛJEN
HELBESTÊN KURDÎ
ÇÎROKÊN KURDÎ
ROMANA KURDÎ
Hûrnêrîn
BIJÊW
GOTINÊN PÊÞÎYAN
NAVÊNKURDÎ
PIRTÛKXANE
E-Pirtûk
GIRÊDAN
Wêþanxaneyên
Kurdî
Weþanên
Wêjeya Kurdî
Ferhengên
Kurdî
Çavkanîyên
Kurdî
NAVDANK
TÊKÎLÎ
|
Romanên siyasî
LOKMAN POLAT
Di nav edebiyata
cîhanê de gelek romanên siyasî hene. Di nav edebiyata rusî ya klasîk û ya
nûjen de li ser dema desthilatdariya Çar û paþê jî ya Stalîn hinek romanên ku
naveroka wan bi giranî siyasî ne, hatin weþandin.
Roman îcada Ewropiyan e û di nav edebiyata Ewropiyan de jî gelek romanên
siyasî, bi taybetî jî yên li ser dema dîktatoriya faþîst ya Hîtler û Musolonî
hene. Di edebiyata rojhilata navîn de, anku edebiyata areban, farisan, tirkan
û kurdan de romanên siyasî hindik in. Gelo çima? Rojhilata navîn weke doþeka
siyasetê ye û li wir hertiþt siyasî ye yan jî bi siyasetê ve girêdayî ye.
Rojhilata navîn heta niha ji demokrasiyê bêpar maye û sazûmanên nedemokratîk
hatine sazkirin û birêvebiriya dewletên rojhilata navîn ji alî dîktatoran ve
hatiye birêvebirin. Dîktatorên wekî M. Kemal, Î. Înunu, þah Riza Pehlewî,
Xumeynî, Kral Faysal, Emîr û Siltanên dewletên mîrî yên areban, Saddam Husein
û Hafiz Esad bi salan li ser hikum bûne û li xelkê zilim kirine. Di nav
edebiyata gel û neteweyên rojhilata navîn de li ser van dîktatoran çend
romanên siyasî hatine nivîsîn, ez nizanim. Lêbelê bi qasê ku ez zanim hejmara
romanên siyasî yên nivîskarên rojhilata navîn hindik in.
Di nav edebiyata kurdî ya nûjen de jî romanên siyasî hindik in. Herçiqas
piraniya nivîskarên kurd –yên bakurê Kurdistanê- berê çep bûn jî, niha
piraniya wan dev ji fikir û ramanên çepîtiyê berdane. Yên ku dev ji çepîtiyê
berdane bi refleksa redbûnê li çepîtiyê – û li derbasbûna xwe - dinêrin û ew
hetanî karin xwe ji siyasetê dûr dixin û qet naxwazin ku romanên siyasî
binivîsin. Hinek nivîskarên kokkurd bi tirkî romanên siyasî nivîsîne, lê
berhemên wan ji edebiyata kurdî re nayê hesibandin.
Herçiqas hinek nivîskar xwe ji siyasetê dûr bixin jî, berhemên wan di hinek
waran de bi rengên siyasî hatine xemlandin. Edebiyat û romana kurdî di hêlek
de bi siyasetê ve têkildar e. Dema di romaneke de cînahek bê afirandin, di wê
cîhanê de þêweya rêxistina civakî û têkiliyên sosyal, desthilatdariya li ser
civakê, nakokiyên sosyal – civakî, li hêleke zilm û zordarî û li hêleke
têkoþîn, serhildan û berxwedan hebe û ev hemû tiþt di nav cîhana romanê de bi
tîp, fîgur û karekterên taybetî bê rave kirin, bi riya edebiyatê – û romanê –
þêweya sosyal civakî û siyasî ya wê cîhanê tê pêþkêþkirin û ev tiþt ji bo
fêrbûn û perwerdebûna civakê re dibe haceteke. Cihaneke weha bê rengê siyasî
nayê afirandin.
Li Tirkiyê romannivîserên kemalîst û yên Îslamî di romanên xwe de þêweya
jiyana sosyal civakî ya kemalîstan û Îslamîstan li gor mentalîteya xwe datînin
holê û propaganda jiyana civakî li gor fikr û ramanên xwe di romanên xwe de
pêþkêþê civakê dikin, li ser xwendevanan tesîr dikin û civakê dixin bin
bandora ramanên xwe yên kemalîst û Îslamî.
Nivîskarên ku di zanîna tercîhên xwe yên siyasî de ne, ji hêla estetîk û
zanîstiya sosyal civakî û siyasî ve di afirandinên berhemên xwe de serketîne.
Romannivîser neheqî û nakokiyên civakî û siyasî bi afirandina þiklê alegorî,
fantazî, îronî, xeyalî, realîstî, mîzahî, sembolî û hwd û bi þêweya edebî,
siyasî tînin zimên.
Ez ê di nivîseke din de behsa hinek romanên kurdî yên sosyal civakî û siyasî
bikim û çend mînak pêþkêþê xwendevanên kurd bikim.
Biçe Jora Rûpelê
|
girêdanên
sponsor
|
|
|
